Як мы з Onlíner зварылі сметанковае піва з «Гары Потэра»
У спецыяльным праекце Onlíner, падрыхтаваным сумесна з «Аліварыяй», мы прыгатавалі сметанковае піва, натхнёнае гістарычным беларускім піўным супам — граматкай. У публікацыі распавядаецца пра рэцэпт напою, працэс яго прыгатавання і мае даследаванні старадаўніх піваварных традыцый Беларусі.
Асобная ўвага надаецца магчымай сувязі граматкі са сметанковым півам з твораў пра Гары Потэра, а таксама захаванню і адраджэнню гістарычных беларускіх рэцэптаў.
А вы ведалі, што ў сметанковага піва з «Гары Потэра» чыста беларускія карані? Гэта навукова даказаў гомельскі гісторык піваварства і энтузіяст Станіслаў Прыдыбайла. Мы ўжо пісалі пра гэта, чым выпадкова спарадзілі хвалю мемаў «Гары, ты беларус». Пасля такога было б грэх не сустрэцца са Станіславам і не зварыць тое самае беларускае сметанковае піва разам у спецпраекце з «Аліварыяй». Тым больш што зрабіць гэта ў хатніх умовах, як высветлілася, не так ужо і складана.
Гары Потэр, Кіяну Рыўз і беларускія піўныя традыцыі
Знаёмства са Станіславам, напэўна, можна лічыць адным з самых яркіх для нас за мінулы год: не так часта цябе вязуць на востраў пасярод аднаго з самых вялікіх азёр Беларусі, каб у кампаніі археолагаў зварыць самае старажытнае беларускае піва паводле рэцэптаў XVI стагоддзя. У драўляных бочках, з азёрнай вады, з дзікімі дражджамі і абпаленай саломай — усё строга паводле тэхналагічнай карты нашых «пра-пра-пра». Пра тое, як гэта было, а таксама перадгісторыю таго, як гомельскі айцішнік ператварыўся ў гісторыка піваварства і энтузіяста, чытайце тут.
Сёння ж мы сабраліся з іншай нагоды.
Акурат перад Новым годам Станіслаў напісаў нам зноў: «Я тут, здаецца, знайшоў доказы таго, што сметанковае піва з „Гары Потэра“ — гэта беларускае вынаходніцтва. Гэта адна з разнавіднасцей старадаўняга беларускага піўнога супу граматкі, карані якога сягаюць у XVI стагоддзе, да Жыгімонта I. Я напісаў даследаванне, у мяне ёсць рэцэнзіі членаў Акадэміі навук. Давай раскажам пра гэта людзям?»
Давайце. Ужо на наступны дзень нататка разляцелася па Telegram-каналах з мільённай аўдыторыяй (нават «Двач» адзначыўся), спарадзіўшы мем «Ты беларус, Гары!» і мільёны жартаў пра «спачатку Кіяну Рыўз, цяпер ён». На думку карыстальнікаў інтэрнэту, у той дзень у Джона Уіка з'явіўся брат, а ў Беларусі — «новае дзіця».
— Так, нядрэнна мы тады нарабілі шуму, цікавы досвед. Мяне потым, дарэчы, запрасілі напісаць артыкул пра піўныя супы ў аўтарытэтны часопіс пра піва, так што ўсё было недарэмна. Хочацца, каб граматка стала часткай нашай святочнай традыцыі, кухні, каб людзі ведалі, што «не толькі дранікі».
Ну дык вось, сёння мы, на радасць вам (і «Гары»), усё ж сустрэліся са Станіславам, каб разам прыгатаваць беларускае сметанковае піва — падрабязна, з усімі інструкцыямі. Ніякіх міленіяльскіх жартаў пра магію па-за Хогвартсам. Не будзем губляць час!
«Піўным супам у Сярэднявеччы лячылі ўсе хваробы»
Такім чынам, сёння мы варым піўны суп. А любы аповед пра суп павінен пачынацца з рэцэпта. Вось што вам спатрэбіцца:
- Сметанковае масла — 30 г.
- Трысняговы цукар — 50 г.
- Жаўток курынага яйка — 1 шт.
- Гваздзіка — 0,3 г (2–4 шт.).
- Імбір — 7 г (2 ч. л.).
- Мускатны арэх — прыкладна 1 ч. л. без горкі.
Адважваем інгрэдыенты ў патрэбнай колькасці і акуратна раскладваем па талерках. Практычна ўсё неабходнае можна набыць у любой краме, папрацаваць давялося толькі з цэлым мускатным арэхам. Цяпер я асабіста знаёмы з прадаўцамі некалькіх крам прыпраў на Камароўскім рынку.
— А адкуль у ВКЛ у тыя стагоддзі мускатны арэх і той жа трысняговы цукар? Неяк занадта шыкоўна…
— Я таксама спачатку так падумаў. А потым згадаў, што і краіна калісьці была «ад мора да мора» і што ў любыя часы можна было дастаць што заўгодна, калі ў цябе проста шмат грошай. А ў нашай шляхты іх сапраўды было шмат. У многіх знойдзеных рэцэптах піва і «пітных мядоў» канца XVI стагоддзя прысутнічалі імбір і мускатны арэх у вялікай колькасці, — тлумачыць Станіслаў.
Дадаём яечны жаўток да трысняговага цукру і перамешваем гэтую духмяную жыжку да колеру і кансістэнцыі гарчыцы — натуральна, відэльцамі (блендар у нас таксама быў, але пра-пра-прадзед бы не зразумеў).
Паралельна ставім кіпяціцца «Аліварыя Цёмнае нефільтраванае» з дададзенымі прыправамі.
— Увогуле, выдатна падыдуць любыя калядныя гатункі, бо гэта менавіта напой зімовых святаў, — тлумачыць Станіслаў.
Ну, мы паспелі зварыць яго хаця б да Масленіцы, і тое добра.
Пакуль піва кіпіць, а нашы відэльцы стукаюць аб кубкі з яечна-цукровай жыжкай, Станіслаў расказвае гісторыю піўных супоў.
— У тыя часы на піве рабілі літаральна ўсё, бо ім было банальна цяжэй атруціцца, чым звычайнай вадой з ракі. Яго пілі манахі ў паходах, у яго дадавалі гародніну і гатавалі паўнавартасны абед, ім лячылі хваробы. Сур'ёзна, піўны суп «прызначалі» нават жанчынам і дзецям. З гэтага нават кпілі на сярэднявечных гравюрах: маўляў, толькі паспрабуй захварэць на што заўгодна — табе прапішуць піўны суп.
— А як ты ўсё ж зразумеў, што Джоан Роўлінг пад сметанковым півам таксама мела на ўвазе менавіта беларускі піўны суп?
— Яна, як разумны чалавек, наўпрост ніколі не казала: маўляў, так, гэта адсылка да супоў часоў Цюдараў. Вялікабрытанія — прававая краіна: хто ведае, у якіх спадчыннікаў маглі застацца аўтарскія правы. Але ў розных інтэрв'ю яна паведамляла дробныя дэталі, якія прывялі мяне да высновы, што наша граматка (якая таксама мае заходнееўрапейскія карані) найбольш блізкая да арыгінала. Напрыклад, яна кажа: «У майго сметанковага піва прысмак, падобны да менш прыкрай ірыскі», — а прысмак ірыскі ў тыя часы атрымлівалі менавіта шляхам награвання сумесі сметанковага масла і трысняговага цукру.
Дарэчы, настаў час ненадоўга адкласці кубкі. Здымаем рондалі з агню, працэджваем змесціва праз сіта, каб аддзяліць прыправы, а затым зноў ставім на агонь.
— Цяпер час каманднай працы. Акуратна падлівай піва мне ў кубак з цукровай сумессю — тонкім струменьчыкам і патроху.
Раблю ўсё так, як кажа мой піўны сэнсэй, праліваючы паўчарпака ў спробе папазіраваць для фота. Тым не менш сумесь у кубку набывае колер добрага латэ, толькі прыкметна гусцейшага. Атрыманую масу акуратна ўліваем у рондаль. Туды ж кідаем 80 грамаў сметанковага масла. Пасля таго як масла растала, перамешваем.
— Калі патрымаць напой на агні прыкладна 30–35 хвілін, спірт канчаткова выпарыцца, і сметанковае піва атрымаецца безалкагольным. Гэта значыць, смак захаваецца, але ў галаву не ўдарыць — такое ўжо сапраўды можна даваць і дзецям, і цяжарным жанчынам.
Хагрыд на Зыбіцкай і смак карамелькі з дзяцінства. Што ў нас атрымалася
Гатова. Разліваем па прыгожых шклянках і дзівімся ўстойлівасці пены. На выгляд і па водары — чыстая кава. А вось смак апісаць неверагодна складана. Сагравальная вастрыня імбіру, карамельная салодкасць, піўная шчыльнасць — але як гэта сказаць па-чалавечы?
Паклікалі рэдакцыю. Агульны дыягназ па палаце — «Кайф, я менавіта так і ўяўляў сабе сметанковае піва». Салодка, але ў меру, букет прыпраў не перацягвае коўдру на сябе, а дапаўняе. На адным з цёмных гатункаў атрымалася больш даўка. А яшчэ нагадвае карамельныя ледзянцы з дзяцінства.
— Ці стаў бы я спускацца па такі напой у падзямеллі *нешта на неперакладальнай гарыпотэраўскай мове*? Не, але мне вельмі падабаецца смак, і я б купляў такое кожны дзень, калі б гэта прадавалася ў якой-небудзь кавярні.
Такі быў вердыкт нашага галоўрэда, які: а) быў у касцюме Гары Потэра на карпаратыве; б) увогуле не ўжывае алкаголь (калі ён змог пакаштаваць напой, значыць, мы правільна выпарылі ўвесь градус).
Па рэшткі сметанковага піва выстраілася чарга з паловы офіса. Станіслаў — зорка дня, і ўжо хвілін 20 ён чытае цікаўным слухачам лекцыю пра найстарэйшага з вядомых беларускіх півавараў — аршанскага харунжага Мікалая Млечку. Усе слухаюць, развесіўшы вушы.
Лаўлю паўзу і задаю пытанне, якое хвалявала мяне ўвесь час знаёмства са Станіславам.
— Твае даследаванні і рэцэпты відавочна выклікаюць у людзей велізарную цікавасць. Ты не хацеў бы адкрыць, напрыклад, уласны бар і варыць там сапраўднае старабеларускае піва?
— Такія думкі ёсць, вядома. Вось якраз планую сустрэчу з інвестарамі, якія гатовыя ўкласціся ў адкрыццё невялікай броварні з традыцыйнымі рэцэптамі. Гэта ж усё частка нашай спадчыны, мне дапамагае мноства навукоўцаў, нават прафесараў замежных універсітэтаў — проста на энтузіязме. За што я ім бязмерна ўдзячны і абавязкова аддзячу за іх дапамогу. Хачу зрабіць усё, што ў маіх сілах, каб захаваць гэтую спадчыну.
Нічога іншага, акрамя як пажадаць Станіславу поспехаў і дапіць шклянку сметанковага піва, нам не застаецца.
Дарэчы, пра тое, што Джоан Роўлінг ведае пра існаванне Беларусі, нам расказаў яшчэ рэдактар таго самага «Каламбура». У адной з яе кніг распавядаецца, як Хагрыд пабіўся з нейкім вампірам у мінскай піўной (дарэчы, заўважце, зноў піўной). Але сёння мы атрымалі нешта большае — прыгатавалі казку і пакаштавалі яе на смак. І можна не быць фанатам серыі кніг пра нашага (з нядаўніх часоў) «Гары», але цяпер у вас на руках ёсць дзве рэчы.
Першае — рэцэпт смачнага старабеларускага напою.
І другое — жалезны аргумент у спрэчцы пра тое, што ў хлопчыка «Гары», які выжыў, сапраўднае прозвішча, відаць, Потэравіч і родам ён з Магілёўскай вобласці.
